Meestgestelde vragen

Het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens richt zich op interoperabiliteit^*. In het afsprakenstelsel worden alle generieke afspraken – juridisch, organisatorisch, semantisch (taalkundig) en technisch – in één samenhangend geheel opgenomen, beheerd en toegepast. Dat voorkomt versnippering en maakt landelijke interoperabiliteit schaalbaar en voorspelbaar. 

De eerstvolgende update richt zich op de resultaten uit de programma’s Implementatie generieke functies, Landelijk dekkend netwerk en Eenheid van taal en techniek en de werkzaamheden vanuit Data voor burgers. Concreet zijn dit:

• Technische afspraken (TA’s) voor de communicatiepatronen: gericht beschikbaar stellen (notified pull); gericht bevragen (pull), gericht verzenden (push), geïndexeerd bevragen (indexed pull).
• Generieke functies: identificatie en authenticatie, autorisatie, toestemming, adressering en lokalisering, logging. 
• Veilig netwerk.

Het afsprakenstelsel wordt generiek opgezet. Daarmee profiteren domeinen die in de volgende plateaus van de Nationale visie en strategie (NVS) aansluiten (Netwerk georganiseerd, 2027-2030; Interoperabiliteit georganiseerd, 2031-2035) van een werkende en gevalideerde basis. 
 

^{*Met interoperabiliteit bedoelen we de mogelijkheid van systemen, partijen, of individuen om met elkaar samen te werken, te communiceren en informatie uit te wisselen.}

Het Twiin Afsprakenstelsel (hierna: Twiin) is om een aantal redenen de meest geschikte plek voor alle generieke afspraken voor interoperabiliteit:

• Onafhankelijkheid van leveranciers en infrastructuur: Twiin is niet gebonden aan een infrastructuur en is onafhankelijk van ICT-leveranciers.
• Methodische opzet: Twiin kent een duidelijke governance voor aangesloten organisaties.
• Breedte van toepassingen: Twiin beschrijft een brede uitwerking van soorten gegevensuitwisselingen.
• Wet- en regelgeving: Alles wat juridisch nodig is, is in Twiin afgedekt.
• De inhoud van Twiin is in lijn met geldend informatiebeleid.
• Er is draagvlak in het zorgveld voor Twiin en Twiin is stevig verankerd in de praktijk. Dit is belangrijk bij de inhoudelijke doorontwikkeling van Twiin als Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens.

Samengevat: Binnen het Twiin Afsprakenstelsel is kennis en ervaring aanwezig in het ontwikkelen én beheren van een werkend Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens.

De ontwikkeling van een Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens gaat via drie plateau’s. In 2026 en 2027 (NVS-plateau’s 1 en deels 2) ligt de focus op afspraken die de geprioriteerde gegevensuitwisselingen onder de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz) faciliteren. Daarmee wordt ook een fundament voor de European Health Data Space (EHDS) gelegd.

In de volgende twee NVS-plateau’s (Netwerk georganiseerd, 2027-2030; Interoperabiliteit georganiseerd, 2031-2035) breidt het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens uit met netwerkzorg, secundair datagebruik^*, sociaal domein en jeugdzorg. Zij sluiten aan op een werkende, gevalideerd en beheersbare basis.

^{*Secundair datagebruik is het gebruik van gezondheidsgegevens voor andere doeleinden dan zorg en ondersteuning (primair datagebruik). Denk aan wetenschappelijk onderzoek, beleidsontwikkeling of zorginnovatie.}

In het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens worden alle generieke afspraken – juridisch, organisatorisch, semantisch (taalkundig) en technisch – in één samenhangend geheel opgenomen, beheerd en toegepast. Dat voorkomt versnippering en maakt landelijke interoperabiliteit^* schaalbaar en voorspelbaar.

Voorbeelden hiervan zijn:

Het Landelijke afsprakenstelsel gezondheidsgegevens beheert niet alle afspraken zelf. Het dekt de lagen van het interoperabiliteitsmodel van Nictiz^** af door enerzijds zelf generieke afspraken op te nemen en anderzijds door te verwijzen naar elders beheerde afspraken. Een voorbeeld hiervan zijn de informatie- en kwaliteitsstandaarden van zorgtoepassingen zoals ‘verwijzen met de Basisgegevensset Zorg (BgZ)’ of ‘eOverdracht (verpleegkundige overdracht tussen ziekenhuizen en VVT-instellingen)’ of de NEN-normen.
 

^{*Met interoperabiliteit bedoelen we de mogelijkheid van systemen, partijen, of individuen om met elkaar samen te werken, te communiceren en informatie uit te wisselen.}

^{**Het lagenmodel van Nictiz laat zien wat er nodig is voor meer interoperabiliteit. Namelijk dat twee zorgorganisaties op vijf lagen afspraken maken met elkaar en zich op al die lagen houden aan wet- en regelgeving en aan de regels voor informatiebeveiliging.}

Binnen de programma's Implementatie generieke functies, Landelijk dekkend netwerk en Eenheid van taal en techniek en vanuit Data voor burgers en Twiin, wordt samen met het zorgveld gewerkt aan generieke oplossingen die werken voor meerdere zorgtoepassingen. Door middel van proofs of concept (PoC’s) en – met betrokkenheid van eindgebruikers – pilots wordt getest of de oplossingen in de praktijk werken en technisch aansluiten op andere functionaliteiten. 

Het programma Twiin is vanwege haar rol in het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens betrokken bij de ontwikkeling en toetst regelmatig of de uitwerking past en consistent is met andere onderdelen in het afsprakenstelsel.

Vanuit de programma’s Werken onder architectuur en Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens wordt getoetst op samenhang, consistentie en aansluiting op wet- en regelgeving. Zij sturen bij waar nodig. 

VWS werkt met trancheplanningen waarin de VWS-programma’s Implementatie generieke functies, Landelijk dekkend netwerk en Eenheid van taal en techniek en Data voor burgers integraal samenwerken om tot werkende landelijke gegevensuitwisselingen te komen. Zo wordt voor de usecase Verwijzen het communicatiepatroon Notified Pull (verantwoordelijkheid programma Landelijk dekkend netwerk) in samenhang met de generieke functies identificatie en authenticatie, en adressering (verantwoordelijkheid programma Implementatie generieke functies) beproefd.

Onder verantwoordelijkheid van de VWS-programma’s worden proofs of concept (PoC’s) met leveranciers uitgevoerd. Na succesvolle afronding van deze fase volgt de pilot-fase. De pilot-fase valt idealiter onder verantwoordelijkheid van (landelijke) programma’s zoals het programma eOverdracht of Samen voor Medicatieoverdracht. Als een dergelijk programma niet aanwezig is, wordt naar een andere oplossing gezocht.

In plaats van eigen afspraken over bijvoorbeeld toegang, beveiliging of privacy en registratie, gebruiken alle andere afsprakenstelsels de generieke, landelijke afspraken. 

Daarbij verwijzen andere afsprakenstelsels naar generieke afspraken in het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens. Het Landelijk afsprakenstelsel kan - daar waar nodig - ook verwijzen naar andere afspraken (zoals NEN-normen of andere afsprakenstelsels). 

Hoe dit in de praktijk gebeurt, wordt sinds oktober 2025 uitgewerkt door een werkgroep. Aan de hand van een concrete casus gerelateerd aan de op te leveren resultaten uit het programma Implementatie generieke functies wordt een eerste set regels hiervoor opgesteld. We verwachten voor de zomer van 2026 de eerste uitkomsten te kunnen publiceren.

Nee, dat is niet de beleidslijn van het ministerie van VWS. 

Nieuwe afsprakenstelsels dragen bij aan versnippering en staan haaks op de harmonisatiedoelen. Wanneer er behoefte is aan een afsprakenstelsel of als er wensen zijn om aan te sluiten op het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens, neem dan contact op met VWS. 

Voor de korte en middellange termijn blijven de andere afsprakenstelsel voorlopig bestaan, maar alleen voor domein specifieke afspraken. Voor de generieke onderdelen verwijzen zij naar het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens. De transitie in de komende jaren en de harmonisatieaanpak bepalen hoe en wanneer één Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens gerealiseerd is. 

Wanneer bestaande afsprakenstelsels willen uitbreiden, dan is het verstandig dat zij dat toetsen bij VWS en het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens. Uitbreiding moet niet haaks staan op de harmonisatiedoelen en mag niet leiden tot meer versnippering.

Het ministerie van VWS onderzoekt of het in tranche 2 van de European Health Data Space-verordening (EHDS) voor zorgaanbieders en leveranciers verplicht wordt om te voldoen aan het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens.

Tranche 2 van de EHDS start in het eerste kwartaal van 2029. In de zomer van 2026 wordt duidelijker of de verplichting voor het hele afsprakenstelsel gaat gelden of alleen voor onderdelen ervan.

De samenhang en consistentie van het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens wordt in samenwerking met het programma Werken onder architectuur bewaakt. Het programma Werken onder architectuur geeft richting; in het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens staan de specificaties. Met het Nationaal Test- en Validatiecentrum (NTV) gaan leveranciers en zorgaanbieders op basis van testen valideren of zij voldoen aan de afspraken in het afsprakenstelsel.

Ja, het is de bedoeling dat het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens onder publieke regie komt. In het kader van de European Health Data Space (EHDS) wordt gewerkt aan een Autoriteit Digitale Gezondheid (ADG) waarin het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens wordt ondergebracht.

Er is een onderzoek uitgevoerd hoe VWS het beste vorm kan geven aan sturing en regie in de transitie naar deze plek. Er is gekozen voor een hybride vorm met brede participatie vanuit het zorgveld. In die hybride vorm is sprake van publieke regie door het ministerie van VWS, in combinatie met private uitvoering. De transitie naar deze hybride vorm wordt begin 2026 uitgewerkt in een transitieplan. Na besluitvorming volgt de uitvoering van het transitieplan.

Een leverancier die de afspraken uit het Landelijk afsprakenstelsel implementeert, kan voor verschillende gegevensuitwisselingen voortbouwen op één generieke basis. Dit vermindert versnippering in technische oplossingen en bevordert uitwisseling tussen verschillende leveranciers. De verwachting is dat hierdoor korten voor realisatie, testen, aanschaf, onderhoud en beheerkosten voor de zorgaanbieders en leveranciers reduceert.

Een leverancier die bijvoorbeeld het communicatiepatroon Notified Pull eenmalig implementeert voor de usecase Verwijzen kan dezelfde implementatie opnieuw inzetten voor andere usecases zoals Gericht opvragen van medicatie, Radiologieverslagen of Verpleegkundige overdracht. Dit kan omdat hiervoor dezelfde generieke Technische Afspraken (TA’s) en generieke functies kunnen worden gebruikt. Hierdoor vervalt de noodzaak om per usecase, afsprakenstelsel of regio aparte koppelingen te ontwikkelen.

Nee, mits de oplossing bijdraagt aan een generieke functionaliteit waarmee landelijk kan worden opgeschaald en de oplossing niet in strijd is met de GIS-architectuur of afspraken in het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens. Regionale innovaties blijven waardevol zolang zij aansluiten op de landelijke beleidslijn of input leveren voor generieke afspraken als zij vernieuwende werkwijzen ontwikkelen. 

Deze initiatieven mogen van het ministerie van VWS blijven bestaan, op voorwaarde dat zij generieke afspraken gebruiken, zodat opschaling en hergebruik mogelijk worden. Wanneer dergelijke initiatieven vernieuwende werkwijzen ontwikkelen, kunnen zij ook zelf input leveren voor generieke afspraken. Het ministerie van VWS en Zorgverzekeraars Nederland – als beoordelaar van de IZA-transformatiegelden – bespreken zulke ontwikkelingen tijdens hun reguliere overleggen. 
 

^{*Met interoperabiliteit bedoelen we de mogelijkheid van systemen, partijen, of individuen om met elkaar samen te werken, te communiceren en informatie uit te wisselen.}

Afspraken moeten in eerste instantie voldoen aan wet- en regelgeving. Een van de grote voordelen van het werken volgens het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens is dat een leveranciers of zorgaanbieder daarmee ook voldoet aan wet- en regelgeving. 

In een handreiking is uitgewerkt aan welke criteria moet worden voldaan. Geldende criteria zoals de NEN-criteria voor Nederlandse Technische Afspraken (NTA’s) en stelselcriteria zijn hierin opgenomen. 

Verder moeten afspraken passen in de doelarchitectuur van het gezondheidsinformatiestelsel. De GIS-architectuur en het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens zorgen samen voor samenhang en consistentie van de afspraken en daarmee voor oplossingen voor het zorgveld. Afspraken worden beproefd voordat zij worden opgenomen in het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens.

Door te werken aan standaardisatie in interoperabiliteit^* kunnen meer zorgtoepassingen gebruikmaken van  dezelfde technische oplossingen. Dit brengt de volgende voordelen met zich mee:

• Er wordt gewerkt aan een eenduidige landelijke werkagenda (roadmap).
• Lagere kosten voor aanschaf en beheer.
• Minder fouten, betere datakwaliteit, snellere overdrachten.
• Betere samenwerking in ketens en netwerken (cross-sectoraal).
• Meer keuzevrijheid in leveranciers en minder kans op leveranciersafhankelijkheid (vendor-lock-in).

Een zorgaanbieder voldoet aan wet- en regelgeving door het Landelijk afsprakenstelsel voor gezondheidsgegevens te volgen. Alleen afspraken die in lijn zijn met geldende wet- en regelgeving zijn, worden opgenomen. 
 

^{*Met interoperabiliteit bedoelen we de mogelijkheid van systemen, partijen, of individuen om met elkaar samen te werken, te communiceren en informatie uit te wisselen.}

Het is niet verstandig om nieuwe maatwerkkoppelingen te ontwikkelen waarvoor ook een generieke functionaliteit beschikbaar is. Investeren in oplossingen die in strijd zijn met de GIS-architectuur of toekomstige landelijke afspraken is ook niet verstandig.