Introductie Gezondheidsdata-autoriteit markeert nieuwe fase in digitale zorgtransformatie

Twee rollen binnen één organisatie

Om aan de verplichtingen uit de EHDS-verordening te voldoen, moeten alle lidstaten zowel een Autoriteit voor digitale gezondheid (ADG) voor primair datagebruik als een Health Data Access Body (HDAB) voor secundair datagebruik aanwijzen.

Nederland wil deze taken in één nieuw zelfstandig bestuursorgaan onderbrengen: de Gezondheidsdata-autoriteit, afgekort: GDA. Primair en secundair datagebruik functioneren als één ecosysteem in het nationale gezondheidsinformatiestelsel en vormen een wisselwerking bij het bevorderen van gezondheid en het verbeteren van zorg en preventie. Deze taken zijn sterk met elkaar verbonden.

Het onderdeel van de GDA dat zich gaat richten op primair gebruik (de ADG-taken), zal:

• Zorgen voor de toegankelijkheid tot systemen en technische voorzieningen;
• Burgers en het zorgveld informeren en betrekken;
• Klachten behandelen;
• Samenwerken met toezichthouders;
• Bijdragen aan samenwerking op Europees niveau. 

Het GDA-onderdeel dat zich gaat bezighouden met secundair gebruik (de HDAB-taken), zal:

• Aanvragen voor (her)gebruik van data beoordelen en hiervoor vergunningen verstrekken;
• Toegang bieden tot gegevens via beveiligde verwerkingsomgevingen;
• Toezicht houden op het (her)gebruik van de data;
• Zorgen voor transparantie en communicatie richting burgers over secundair datagebruik.

Eén publieke organisatie voor regie op gezondheidsdata

Volgens het ministerie van VWS biedt de oprichting van de Gezondheidsdata-autoriteit een oplossing voor de huidige versnippering binnen het zorgdatalandschap. Veel taken rondom databeschikbaarheid zijn nu verdeeld over verschillende publieke en private partijen. Door deze verantwoordelijkheden samen te brengen in één publieke organisatie ontstaat een herkenbaar en centraal ankerpunt voor zorgaanbieders, ICT-leveranciers en burgers, die het huidige zorginformatielandschap als complex en versnipperd ervaren.

Waarom een zelfstandig bestuursorgaan?

De keuze voor een zelfstandig bestuursorgaan (zbo) vloeit voort uit de onafhankelijkheidseisen die de EHDS stelt. Uit interne analyse is gebleken dat de volgens de EHDS verplichte taken niet bij bestaande uitvoeringsorganisaties van VWS belegd kunnen worden. Daarom heeft het ministerie van VWS ervoor gekozen om een nieuw zbo op te zetten, de Gezondheidsdata-autoriteit.

Volgens VWS levert het bundelen van taken aanzienlijke voordelen op. Door specialistische kennis en infrastructuur centraal te organiseren, kunnen publieke middelen efficiënter worden ingezet. In plaats van meerdere organisaties die afzonderlijk investeren in vergelijkbare expertise, ontstaat één organisatie met schaalvoordelen en een gezamenlijke aanpak.

Daarnaast moet de samenwerking tussen uitvoering, beleid en toezicht verbeteren. Kortere lijnen tussen de Gezondheidsdata-autoriteit en toezichthoudende autoriteiten moeten zorgen voor effectievere sturing op de digitale transitie in de zorg.