Fysieke weerbaarheid van organisaties in de zorg
De Europese Unie heeft in 2022 de CER-richtlijn (Critical Entities Resilience) aangenomen. De richtlijn heeft tot doel organisaties – waaronder zorginstellingen – voor te bereiden op scenario’s die de veiligheid van onze samenleving ernstig kunnen bedreigen en hun essentiële dienstverlening kunnen verstoren, zoals terroristische misdrijven, sabotage en natuurrampen. De CER-richtlijn is omgezet in een nationale wet: de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten. Deze wet en de onderliggende wet-en regelgeving zijn vanaf 15 augustus 2026 van kracht.
Hoe ziet de implementatie in nationale wetgeving eruit?
De CER-richtlijn is omgezet in de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten en verder uitgewerkt in een algemene maatregel van bestuur. Het ministerie van VWS heeft daarnaast specifieke maatregelen voor de zorg uitgewerkt in een ministeriële regeling.
In de ministeriële regeling zijn onder andere criteria opgenomen waar de minister rekening mee houdt bij het aanwijzen van organisaties in de gezondheidszorg als kritieke entiteit.
Voor de meest recente versies van de wet- en regelgeving, zie onderstaande links:
Op welke organisaties is de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten van toepassing?
Deze wet is van toepassing op kritieke processen in Nederland, zoals de drinkwatervoorziening, energievoorziening en delen van de gezondheidszorg. De ministers op de betreffende onderwerpen wijzen op basis van een sectorale risicobeoordeling en vooraf vastgestelde criteria organisaties aan. Deze criteria komen deels uit de Wwke, en zijn voor de zorg verder uitgewerkt in een ministeriële regeling van VWS.
Organisaties die als essentieel worden beschouwd voor het functioneren van maatschappelijke functies en activiteiten, worden formeel aangewezen als 'kritieke entiteiten'. De Wwke geldt énkel voor organisaties die formeel door de minister zijn aangewezen en hiervan (vertrouwelijk) op de hoogte zijn gesteld. De minister van VWS zal voor de eerste keer kritieke entiteiten aanwijzen uiterlijk één maand na inwerkingtreding van de Wwke.
De aanwijzing van kritieke entiteiten gebeurt op basis van geïdentificeerde risico’s voor de maatschappij of volksgezondheid, en zal een cyclisch proces zijn. De minister van VWS heeft een verplichting om minimaal eens in de vier jaar, of eerder indien daartoe aanleiding bestaat, te evalueren of er nieuwe kritieke entiteiten aangewezen moeten worden of aanwijzingen van kritieke entiteiten ingetrokken moeten worden. Na de aanwijzing heeft een kritieke entiteit 10 maanden de tijd om een eigen risicobeoordeling uit te voeren en te voldoen aan de vereisten in de Wwke.
Tijdlijn: van EU-richtlijnen naar nationale wetgeving
De Cbw en Wwke zijn nationale wetten, die volgen uit twee EU-richtlijnen: de NIS2 en CER. Bekijk de tijdlijn voor de laatste ontwikkelingen. Of lees meer over de vertraging van de implementatie van de Cbw en Wwke.
Wet weerbaarheid kritieke entiteiten, de Wwke.
Sommige diensten zijn onmisbaar voor het
goed functioneren van onze maatschappij.
Zoals energie, drinkwater en de gezondheidszorg.
Organisaties die cruciaal zijn voor deze dienstverlening
moeten weerbaar zijn tegen fysieke dreigingen.
Denk aan terrorisme, sabotage en natuurrampen.
Daarom heeft de Europese Unie de CER,
richtlijn Critical Entities Resilience, aangenomen.
In Nederland zetten we deze richtlijn om
in de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten, de Wwke.
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
wijst kritieke entiteiten aan op basis van
de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten in de gezondheidszorg.
Kritieke entiteiten zijn organisaties
die onmisbaar zijn voor de diensten in de zorg.
Denk aan diensten van zorgaanbieders, EU-referentielaboratoria,
organisaties die geneesmiddelen onderzoeken, farmaceuten,
fabrikanten van belangrijke medische hulpmiddelen voor noodsituaties...
en organisaties met een groot- handelsvergunning voor medicijnen.
Als eerste stap voert het ministerie een risicobeoordeling
uit voor de gezondheidssector.
Het ministerie bepaalt ook welke criteria worden gebruikt
voor het aanwijzen van kritieke entiteiten.
De kritieke entiteiten worden aangewezen zodra de wet geldt,
medio 2026 tot uiterlijk 17 juli 2026.
Is een organisatie aangewezen als een kritieke entiteit,
dan hebben ze na aanwijzing 10 maanden de tijd
om aan de verplichtingen van de wet te voldoen.
Kritieke entiteiten hebben een zorgplicht.
Dat betekent dat ze een risicobeoordeling moeten doen.
Op basis van de risico’s moet een organisatie maatregelen nemen
om fysieke incidenten te voorkomen, beperken en beheersen.
Denk aan plannen maken voor crisisbeheersing
of maatregelen nemen voor toegangsbeveiliging.
Daarnaast hebben ze een meldplicht.
Serieuze incidenten moeten binnen 24 uur
gemeld worden in het NCSC-meldportaal.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
houdt toezicht op de kritieke entiteiten uit de zorg.
Daarnaast moeten kritieke entiteiten
zich weren tegen digitale dreigingen.
Daarom zijn ze ook verplicht
om te voldoen aan de Cyberbeveiligingswet.
Zo is de gezondheidszorg in
de toekomst meer weerbaar tegen dreigingen.
Wil je meer weten over de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten?
Ga naar datavoorgezondheid.nl/wwke
Don't speak Dutch?
There's also an English version of the animation.