Hoe zorgen we ervoor dat zorgverleners AI op een verantwoorde manier kunnen inzetten en optimaal profiteren van de mogelijkheden? AI-geletterdheid speelt daarin een sleutelrol.

De AI-coalitie 4 Nederland (AIC4NL) heeft hierover, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), het rapport Stand van Zaken AI-geletterdheid in de Zorg in Nederland opgesteld. Het rapport brengt de huidige stand van zaken in kaart en beschrijft wat nodig is om AI-geletterdheid in de Nederlandse zorg verder te ontwikkelen en structureel te verankeren.

Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid omvat de kennis, vaardigheden en het bewustzijn die nodig zijn om AI goed te begrijpen en verantwoord te gebruiken. Het gaat niet alleen om weten hoe een AI-toepassing werkt of hoe je bijvoorbeeld een goede prompt schrijft voor een generatieve AI-tool. Het betekent ook dat je de mogelijkheden en beperkingen van AI begrijpt, uitkomsten kritisch kunt beoordelen en risico's herkent. Daarbij is aandacht voor ethische aspecten waaronder het behoud van de menselijke maat essentieel.

In de zorg is dit extra belangrijk. AI kan ondersteunen bij bijvoorbeeld diagnostiek, triage, behandeladvies en patiëntcommunicatie.  De uitkomsten hiervan kunnen directe gevolgen hebben voor patiënten, cliënten en zorgverleners, zowel positief als negatief. Waar de inzet van AI bedoeld is als slimme ondersteuning, kan het namelijk ook onbedoelde neveneffecten met zich meebrengen, bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid en privacy en professionele handelingsvrijheid. Zorgverleners moeten daarom kunnen inschatten wanneer AI waarde toevoegt, wanneer de uitkomsten betrouwbaar zijn, hoe AI beslissingen beïnvloedt en waar de grenzen liggen.

Wat laat het rapport zien?

Het rapport van AIC4NL laat zien dat verdere stimulering en structurele aandacht nodig zijn om AI-geletterdheid in de zorg te versterken. De belangrijkste inzichten zijn: 

  • AI-geletterdheid gaat om meer dan alleen technische kennis: het omvat kennis, vaardigheden en oordeelsvorming om AI kritisch, veilig en verantwoord te gebruiken, met oog voor ethiek, privacy en de menselijke maat. 
  • Stimulering blijft nodig: ook na de Digital Omnibus (de Europese aanpassing van de AI Act) blijft AI-geletterdheid een verplichting én noodzaak om de kansen van AI optimaal te benutten en tegelijkertijd alert te zijn op risico's zoals datalekken, onjuiste triage en automation bias.
  • Geen ‘one size fits all’: de benodigde AI-competenties verschillen per functie, verantwoordelijkheid en werkomgeving. Een bestuurder heeft bijvoorbeeld een ander kennisprofiel nodig dan een verpleegkundige.
  • Kwaliteit en accreditatie: rol- en sectorgerichte, kwalitatief hoogwaardige en geaccrediteerde nascholing helpt organisaties en professionals om de juiste kennis op te bouwen.
  • AI-geletterdheid als infrastructuur: het hoort thuis in de organisatie als een continu ontwikkelproces, ondersteund door beleid, opleiding en periodieke monitoring.

Samen bouwen aan AI-geletterde zorg

AI-geletterdheid is niet alleen een wenselijke ontwikkeling, maar ook een wettelijk vereiste. Artikel 4 van de Europese AI Act verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen om maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat hun medewerkers en andere betrokkenen voldoende AI-geletterd zijn. Daarbij moet rekening worden gehouden met hun kennis, ervaring, opleiding, training en de context waarin de AI-systemen worden gebruikt. 

Ook los van wet- en regelgeving is de onderliggende noodzaak helder: wie AI verantwoord wil inzetten, moet investeren in de mensen die ermee werken.

De belangrijkste boodschap van het rapport is dat AI-geletterdheid een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Niet iedereen hoeft dezelfde kennis te hebben, maar iedereen die met AI werkt, moet voldoende toegerust zijn voor de eigen rol. Dat vraagt om een structurele aanpak waarin organisaties investeren in passende scholing, bewustwording en ondersteuning.

Het volledige rapport Stand van Zaken...